Taalfouten deel I: 'Hun' als onderwerp

taalergernis

Nieuws!

Wanneer u als tekstschrijver uw brood wil verdienen, is correct taalgebruik een must. Maar ook indien u zich niet beroepsmatig met taal bezighoudt, is het belangrijk enkele veelvoorkomende taalfouten te vermijden. Sommige taalfouten zijn namelijk net als een vetvlek op een verder smetteloos wit overhemd: ze leiden alle aandacht af van wat wél goed is. Het gebruik van 'hun' als onderwerp bijvoorbeeld; één van de meest voorkomende, en (in mijn ogen althans) ook meest storende taalfouten die er bestaan.

Nieuw is het gebruik van 'hun' als onderwerp zeker niet te noemen: het genootschap Onze Taal besteedde al in 1954 (!) aandacht aan een briefschrijver die zich hieraan ergerde. Volgens taalkundige en etymologe Nicoline van der Sijs is het gebruik van 'hun' als onderwerp mogelijk het gevolg van diverse dialecten waarin gesproken wordt over 'hullie'. Alle hullie-zeggers ten spijt: 'hun' is nooit, maar dan ook nooit, het onderwerp van een zin. Wanneer je 'hun' dan wél gebruikt, is relatief vrij simpel: als bezittelijk voornaamwoord, óf wanneer je 'hun' kan vervangen door een voorzetsel + het voornaamwoord 'hen'.

Voorbeelden en verduidelijking

Enkele voorbeelden ter verduidelijking:

Ik beloof hun een artikel te schrijven.
(Hun is te vervangen door: aan hen)

Hij haalt hun het bloed onder de nagels vandaan.
(Hun is te vervangen door: bij hen)

Zij schonk hun een warme chocolademelk.
(Hun is te vervangen door: voor hen)

Twijfelt u of u 'hun' of 'hen' moet gebruiken? Gebruik 'hen' wanneer er een voorzetsel aan vooraf gaat of wanneer het een lijdend voorwerp betreft. Een bezittelijk voornaamwoord daarentegen is altijd 'hun', nooit 'hen'.

Hun auto, hun fiets, hun opdracht en hun kinderen.

Op de website van Taaladvies vindt u meer informatie over het verschil tussen hen en hun.

Taalfouten deel II: Het gebruik van 'dan' en 'als'

rode pen

"Als tekstschrijver heb ik meer als 500 teksten geschreven," wat klopt er niet aan deze zin?

Precies: de schrijver gebruikt hier 'als', terwijl het 'dan' moet zijn. Een fout die velen, de traditionele schoolregels ten spijt, vrijwel dagelijks maken. (Desalniettemin zou u een tekstschrijver die het verschil tussen 'als' en 'dan' niet weet, acuut de laan uit moeten sturen, maar goed, dat is míjn mening). Toch is de keuze tussen 'als' en 'dan' geen moeilijke.

'Dan' wordt gebruikt na een vergrotende trap, dus wanneer de vergelijking leidt tot een ongelijkheid. Ook na de woorden 'ander' en 'anders' volgt 'dan'.

Voorbeelden en verduidelijking

Enkele voorbeelden:

Hij verdient meer dan zij.
Zij heeft een ander beroep dan ik.
Een tekstschrijver is pas succesvol, wanneer hij meer dan 10 vaste opdrachtgevers heeft.
Ik hou meer van taal dan van wiskunde.

Bij een vergelijking waarbij geen sprake is van een ongelijkheid, wordt 'als' gebruikt:

Ik hou evenveel van mijn man als van mijn kind.
Hij heeft net zoveel opdrachtgevers als zijn concurrent.
Zijn teksten zijn net zo goed als die van mij.
Artikelen schrijven is net zo leuk als interviewen.

En hoe zit dat met "twee keer zo groot als"? Als iets twee keer zo groot is, dan is er toch sprake van een ongelijkheid?

Dat mag dan wel waar zijn, maar in dit geval heeft u te maken met een 'gelijkheid binnen een ongelijkheid'. Dat is wat lastig geformuleerd, maar gelukkig is er een gemakkelijker manier om te onthouden wanneer u 'dan' of 'als' moet gebruiken: bij alle vergelijkingen waarin de woorden 'zo' en 'even' voorkomen, kiest u voor 'als'.

Om nooit meer te vergeten:

Ik schrijf minstens twee keer zo goed als mijn concurrent.
Die concurrent vraagt daarentegen drie keer zo veel als ik.

Even oefenen? Dan kan op de site van Taalkist. Hier vindt u invuloefeningen waarbij de keuze tussen 'als' en 'dan' centraal staat.

Taalfouten deel III: Het verschil tussen irriteren en ergeren

Hoewel de werkwoorden 'irriteren' en 'ergeren' dicht bij elkaar liggen, kunt u ze niet doorelkaar gebruiken. 'Ergeren' is namelijk, in tegenstelling tot 'irriteren', een werkwoord dat ook overdrachtelijk gebruikt kan worden. U kunt dus zeggen: "Ik erger me aan de hautaine houding van deze copywriter," maar niet: "Ik irriteer me aan..."

Gebruikt u het werkwoord 'irriteren', dan bent niet uzelf, maar is uw bron van irritatie het onderwerp van de zin.
"Het hautaine gedrag van deze copywriter irriteert me," dus.

Uw tekstschrijver: ook voor tekstcorrectie!

Twijfelt u, ondanks de tips hierboven, aan de grammaticale juistheid van uw tekst? Wilt u 100% zekerheid dat uw tekst foutloos is?

Wanner u zelf geen schrijver bent, kunt u mij uiteraard inhuren als tekstschrijver. Maar wellicht gebruikt u liever uw persoonlijke woorden. Bijvoorbeeld omdat u een scriptie, een sollicitatiebrief of een CV geschreven heeft.

Dan is het handig om te weten dat u ook gebruik kunt maken van mijn diensten als tekstcorrector. U betaalt in dat geval een klein bedrag om uw tekst te laten controleren op spel- en grammaticafouten. Interesse in deze dienst? Neem dan snel contact op!